|
Gökhan Sayram tarafından eklendi
|
|
Çarşamba, 12 Ağustos 2009 14:45 |
 Perseid kayanyıldız yağmuru bu gece maksimuma ulaşacak. Perseidler Perseus takımyıldızından geliyormuş gibi göründükleri için böyle adlandırılıyorlar. Bu gece ay doğmadan önce çok sayıda kayanyıldız görmek mümkün olacak. Bunlar Swift Tuttle kuyruklu yıldızının geçerken bıraktığı toz zerrelerinin atmosfere girerken yanması sonucu oluşuyor. Swift Tutttle hayli eliptik olan yörüngesinden güneşin yakınından geçtiği zaman saçılan toz zerreciklerinden oluşan bir bulut, kuyrukluyıldızın yörüngesi boyunca uzanıyor. Bu gece göreceğimiz tozun büyük kısmı en azından bin yıllık. Ama içlerinde, kuyrukluyıldızın 1862 geçişi sırasında bıraktığı toz zerreleri de bol miktarda bulunuyor. Perseid kayanyıldız yağmuru ikibin yıldır biliniyor.
Bu konudaki ilk duyumlar uzak doğudan gelmişti. Ortaçağ Avrupa'sında bunlara Aziz Lawrance’in gözyaşları deniyordu. Laurentius, üçüncü yüzyılda Romalılar tarafından öldürülen bir papaz. İsa’nın son yemeğinde kullandığı meşhur kutsal kâsenin koruyucusu. Başına taktığı çelenkten (laurel) dolayı bu adı almış. Laurentius 10 Ağustos’ta öldürüldüğü için, bu yıldızların onun gözyaşları olduğuna inanılırmış. Rivayete göre Romalılar onu bir ızgaranın üzerinde kızarttıkları sırada, “bu tarafım pişti; şimdi çevirin de ısırıp yemeye başlayın” demiş. Ama ölmeden önce kutsal kâseyi İspanya’ya kaçırmayı başarmış. Güvendiği bir arkadaşıyla onu İspanya’daki anne babasına yollamış. Bu gün bu kâse İspanya’daki Valensiya Katedralindedir. (Demek ki Indiana Jones da Robert Langdon da boşuna uğraşıyorlarmış.
Fakat biz konuyu daha fazla dağıtmadan Perseidlere dönelim. Aslında Perseid’er, Temmuz ortalarından beri gözleniyorlardı. Ama en büyük faaliyet 12 Ağustos 14 Ağustos arasında olacak. Bu sırada saatte 60’dan fazla yıldız kayacak. Akdeniz akşamlarında genç sevgililerin yıllardan beri gözledikleri, işte bu yıldız sağanağıdır. Bu yıl saatte 120’den fazla yıldız kayacaksa da bunların silik olanları, ay ışığında gözden kaçabilecek.
15 Ağustos’tan sonra sayıları birden saatte 10’un altına düşecek. 22 Ağustos gecesine kadar saatte bir iki yıldız kayması gözlenebilir.
Bizim gibi güney yarım küresinde yaşayanlar açısından, yıldızların kaynak noktası, kuzay ufkunun ötesinde kalacak. (Benim evim kuzeye baktığından sokak lambaları işi bozuyor.) Yine de saatte 10 - 15 meteorun ufkun ötesinden gelmesini umuyorum.
Bu günlerde başka ve daha cılız kayanyıldız yağmurları da süregidiyor. Bir yıldızın Perseidlere ait olduğundan emin değilseniz, onun nereden geldiğine bakın. Perseidler genellikle bu diğer kayanyıldız yağmurlarından gelen meteorlara göre çok daha hızlıdırlar. Hatta her yıl gördüğümüz kayanyıldızların en hızlıları arasındadırlar.
Perseidler ilk olarak İ.S. 36 yılında, Çinliler tarafından kaydedilmişti. “Bu sabahın erken saatlerinde gökyüzünde yüzden fazla yıldız kaydı.” *. 9. 10. ve 11. yüzyıllardan kalma Çin, Japon ve Kore kayıtlarında bu yıldız yağmuruna ait bir çok kayıt bulunmakla birlikte 12. yüzyıldan sonra, 19. yüzyıla gelinceye kadar tek tük kayıt bulunmaktadır.
Perseidlerin düzenli olarak her yıl Ağustos ayında Perseus’tan gelen aynı yıldız yağmuru olduğunu 1835’de ilk ortaya koyan Belçikalı Adolphe Quételet’tir. 1839’da Münsterli E. Heis saatte 160 meteor gözlediğini bildirdi. Bundan sonra dünyanın her tarafındaki gözlemciler 1858 yılına gelinceye kadar saatte 37 ile 88 arasında yıldiz saydılar. 1861’de kayanyıldız sayısında bir artış gözlendi. Bu yıl dört farklı gözlemci tarafından 78 ile 102 arasında değişen rakamlar bildirdi. 1863’te ise üç gözlemci saatte 109 ile 215 arasında yıldız kayması gözledi. 1864’den sonra gözlemler normale döndü.
Marsta kanallar gördüğünü ilk iddia eden İtalyan astronom G. V. Schiaparelli 1864 - 1866 yılları arasında yaptığı gözlem ve hasepleri sonucunda, Perseidlerin 1862’de keşfedilmiş olan 109P/Swift-Tuttle ile ilişkili olduğunu buldu. Bu, bir yıldız yağmuru ile kuyruklu yıldız arasında ispatlanan ilk ilişkiydi. Bu aynı zamanda, 1861-1863 yılları arasında gözlenen çok sayıdaki kayanyıldızın güneşin etrafında bir dönüşünü yaklaşık 135 yılda tamamlayan 109P/Swift-Tuttle’ın 1862 geçişiyle ilgili olduğunu da kanıtlamıştı. Kuyrukluyıldızın saçtığı tozlar onun yakınında yolculuk ettiği için, onun ziyareti sırasında kayanyıldız yağmuru da bir sağanağa dönüşür.
Bu akşam 11’de Bodrum’da ay doğmadan hemen önce Perseus’un yeri:
|
